όταν νιώθει και η κοινωνία..

ανατρέχοντας σήμερα στις αναρτήσεις μας στο ΨυχοΔρόμιο, αναρωτήθηκα πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να "βγει" κανείς από τον εαυτό του, το μικρο-σύστημα στο οποίο κινείται, τον μικρόκοσμό του και να δει τα πράγματα πιο πανοπτικά..

το τελευταίο εξάμηνο ίσως προσφέρεται για να μετατοπίσουμε τη ματιά μας προς αυτή την κατεύθυνση.. μιας και μιλάμε, λοιπόν, στις τελευταίες αναρτήσεις για συναισθήματα όπως ο θυμός, ο πόνος αλλά και η αδιαφορία, σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω μια ανάρτηση από το NoBudgetBlog σχετικά με τα γεγονότα των τελευταίων ημερών με αφορμή την καταγγελία μεταναστών ότι αστυνομικό όργανο έσκισε σελίδες από το Κοράνι.

κι ίσως οι εξελίξεις που ακολούθησαν να είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς η αδιαφορία χρόνων εκ μέρους της πολιτείας για τους μετανάστες αλλά και ο δικός μας στρουθοκαμηλισμός τους ώθησαν σε μια θυμωμένη και οργισμένη στάση..

το παρακάτω άρθρο ωστόσο δίνει και μια άλλη διάσταση, χωρίς να μένει στην αδιαφορία ή τον θυμό. τελικά αν ψάξουμε λίγο παρακάτω (ή λίγο πιο μέσα μας) μπορούμε να βρούμε μια ευκαιρία σε κάθε κρίση..!

"πριν μία ώρα περπατώντας στην πατησίων είδα την πορεία διαμαρτυρίας για το περιστατικό ρατσιστικής βίας εις βάρος μουσουλμάνου μετανάστη από την αστυνομία.

και αυτό που με εντυπωσίασε ήταν η ορμή με την οποία κατηφόριζε τον δρόμο η πορεία.

δε μου θύμισε το ύφος των μεταναστών που έχουμε συνηθίσει, που σηκώνονται από την θέση του λεωφορείου λες και την δικαιούνται λιγότερο από εμάς, που βλέπεις στα μάτια τους το φόβο και την εγρήγορση..

και λίγο πιο κάτω ανηφορίζοντας προς εξάρχεια βλέπω κάλεσμα για αυτή την εκδήλωση για τα παιδιά των μεταναστών στα σχολεία που θα πραγματοποιήσει αύριο το στέκι αλβανών μεταναστών στην αθήνα.

τελικά, σκέφτηκα ο θυμός και η ορμή είναι τέτοια που μ’ έχουν προσπεράσει…

γιατί πια ο στόχος των μεταναστών δεν είναι μόνο να μην προσβάλλονται τα θρησκευτικά τους σύμβολα, να μην τους βρίζουμε ενώ περπατάμε στην πατησίων, να μην απαιτούμε να σηκωθούν από τη θέση για να κάτσουμε εμείς, όχι, αυτά πια είναι αυτονόητες διεκδικήσεις.
στόχος φαίνεται να είναι να σκεφτούν και να πράττουν συλλογικά ως συγκροτημένη κοινωνική ομάδα, έτσι ώστε να ζουν όπως τους αξίζει κι όπως μας αξίζει, έτσι όπως θα τους κάνει πολίτες και συμπολίτες ικανούς να διεκδικούν πάντα το καλύτερο για τους ίδιους και για την κοινωνία που ζουν.

καταγγέλλουν τις παραβιάσεις, αλλά ίσως τελικά πλέον πάνε κι ένα βήμα πιο κάτω, δεν ζητιανεύουν, αλλά απαιτούν και συλλογικά διεκδικούν με πράξεις όραμα ζωής.

μια απάντηση στο ρατσισμό που γυρνάει μπούμερανγκ, που μας φέρνει αντιμέτωπους με τη δική μας ζωή, με τα δικά μας οράματα, με τα δικά μας δικαιώματα που καθημερινά παραβιάζονται, και με τη δυσκολία μας να πάρουμε την ζωή μας στα χέρια μας ως συλλογικότητα…

..ώστε να νιώσουμε κάτι πέρα από εσωτερικευμένο θυμό, αγανάκτηση και βία – που καμιά φορά μας κάνει να σκίζουμε και το κοράνι κάποιου μετανάστη που βρίσκεται μπροστά μας…

μεταξύ πατησίων και εξαρχείων κατάλαβα ότι μετά το δεκέμβρη δεν είναι απλά ο θυμός των μεταναστών στην αθήνα, αλλά η όρεξη τους για ζωή που μας έχει προσπεράσει, που θα μας εκπλήξει, και ίσως μας εμπνεύσει…"

Αδιαφορία: (η) ουσιαστ. έλλειψη ενδιαφέροντος, αμεριμνησία, αφροντισιά

Το σώμα το λιώνει η τεμπελιά και την ψυχή η αδιαφορία. Ευσέβιος

Τον τελευταίο καιρό παρατηρώ με ενδιαφέρον την αδιαφορία ορισμένων ανθρώπων. Αδιαφορία προς αγαπημένα πρόσωπα, αδιαφορία προς κοινωνικά θέματα, αδιαφορία για τον ίδιο τον εαυτό τους.

Θεωρώ ότι η αδιαφορία, η αφροντισιά του ίδιου μας του εαυτού φέρνει και την αδιαφορία για τα υπόλοιπα.

Δεν είναι αυτονόητη η φροντίδα για τον εαυτό μου? Όχι δεν είναι, δυστυχώς.

Φροντίζουμε για τις απολαύσεις μας, για την επιβίωσή μας, (προσπαθούμε τουλάχιστον), φροντίζουμε για τις υποχρεώσεις μας, (όσοι το κάνουμε), και πάνω απ’ όλα φροντίζουμε με σχολαστικότητα την κοινωνική μας εικόνα. Και παραπονιόμαστε μετά, γιατί κάνουμε τόσα πράγματα, επιμελούμαστε τόσα πολλά, αλλά ‘ούτε ένα ευχαριστώ’. Αντίθετα, προβλήματα και πάλι προβλήματα και ζούμε μια ζωή χωρίς νόημα, και ψάχνουμε για συνταγές και εύκολες λύσεις για να ξεμπερδεύουμε επιτέλους!

Παιδιά αδιάφορα για το σχολείο, για τις σχέσεις, για την οικογένεια, για τους θεσμούς. Από γονείς αδιάφορους για τον εαυτό τους, και κατ’ επέκταση για τα ίδια τα παιδιά τους.

Δεν μας έμαθαν να φροντίζουμε τον εαυτό μας, λέμε και ξαναλέμε, τώρα μπορούμε να το αλλάξουμε? Ό, τι μαθαίνεται, ξεμαθαίνεται, λέω εγώ, αρκεί να κάνουμε την αρχή, εφόσον το θέλουμε.

Ξεχάσαμε λέξεις, όπως μέριμνα, επιμέλεια, τρυφερότητα, κόπος, προσπάθεια, προσωπικός αγώνας, νοιάξιμο. Κυνηγάμε τα εύκολα! Όλοι θέλουμε να περνάμε καλά..Είμαστε όμως καλά?

Και γράφω τα παραπάνω γιατί ευτυχώς υπάρχουν οι εξαιρέσεις, υπάρχουν άνθρωποι, που ασχολούνται με τους εαυτούς τους και άλλους ανθρώπους, τους φροντίζουν και δημιουργούν την ζωή τους, με προσωπική ευθύνη, ενδιαφέρον και κόπο. Και είναι καλά, δεν περνάνε καλά.

Αφού μπορούν αυτοί, μπορούμε κι εμείς!

"ας μιλήσουμε για τα παιδιά μας"

Με αφορμή το κάλεσμα του Συλλόγου Γονέων & Κηδεμόνων του 1ου Δημοτικού Σχολείου Λευκάδας, το Σάββατο 4 Απριλίου θα έχουμε την ευκαιρία και τη χαρά να μιλήσουμε για θέματα που απασχολούν τους γονείς..

Η εφηβεία και οι αλλαγές στην οικογένεια,

η παρουσία του διαδικτύου στη ζωή μας και η διαχείρισή του,

οι εναλλακτικές μορφές διαπαιδαγώγησης και η σωματική τιμωρία,

η επικοινωνία μέσα στην οικογένεια και η συναισθηματική αγωγή,

ο ρόλος της τέχνης και η δημιουργική απασχόληση..

Ευκαιρία για όλους μας, ειδικούς, γονείς, εκπαιδευτικούς, παιδιά, να ανταλλάξουμε ιδέες και συναισθήματα και να μοιραστούμε την αγωνία και την ελπίδα μας!

Ας ξεκινήσουμε μιλώντας για τα παιδιά μας.. ώστε να μπορέσουμε να τα ακούσουμε!

..και η οργή ζητά τον χώρο της.

Ακούω συχνά, ‘δεν θέλω να τσακώνομαι και υποχωρώ, δεν μιλάω για να μην γίνει φασαρία, δεν θέλω να κλαίω και να στενοχωριέμαι, υποχωρώ και δεν μαλώνουμε, ούτε θυμώνω, κρύβομαι’, και άλλες παρόμοιες εκφράσεις που με τρομάζουν. Και σκέφτομαι τα παρακάτω:

Αν δεν συγκρουστώ, πως θα δημιουργήσω? Αν δεν στενοχωρηθώ, πως θα χαρώ? Αν δεν θυμώσω, πως θα μάθω? Αν δεν δεχτώ τα συναισθήματά μου, πως θα ζήσω σαν άνθρωπος? Όλα τα συναισθήματα είναι δικά μας και όλα ζητούν τον χώρο τους.

Όταν τα έχω κατηγοριοποιήσει σε ‘καλά’ και σε ‘κακά’, είναι λογικό ότι θα θέλω μόνο τα ‘καλά’, άρα τα ‘κακά’ θα τα κρύβω, καταπιέζοντάς τα. Όλοι ξέρουμε τι γίνεται όταν καταπιέσω την οργή, την στενοχώρια, τον θυμό μου. Έκρηξη! Και ακολουθούν αντιδράσεις, και τότε λέω… ‘δεν θέλω να τσακώνομαι, να θυμώνω κλπ’. Υπάρχει άλλος τρόπος? Πως θα δώσω χώρο στην οργή μου, λοιπόν? Να δοκιμάσω να την φανερώσω και να συγκρουστώ?

Η σύγκρουση είναι μια φυσιολογική αντίδραση, και υπάρχει όπου υπάρχει ζωή. Όταν το ποτήρι έχει γεμίσει και συνεχίζει να γεμίζει, θα αρχίσει να ξεχειλίζει. Όταν έχω επίγνωση αυτής της κατάστασης, σέβομαι τον εαυτό μου και τον άλλον και προσπαθώ να διαχειριστώ αυτό το ξεχείλισμα (την σύγκρουση). Δέχομαι το ότι αισθάνομαι π.χ οργισμένος, το ενημερώνω στον άλλον, ακούω και το δικό του συναίσθημα, και ψάχνουμε για να βρούμε μια λύση. Η σύγκρουση είναι θετική και δημιουργική, αρκεί να θελήσουμε να ασχοληθούμε μαζί της, μιλώντας μια μη βίαιη γλώσσα, και όχι με το να την καταπνίξουμε ή να αδιαφορήσουμε γι ‘ αυτήν.

Και σκέφτομαι, πόση αδιαφορία υπάρχει σήμερα για όλες τις καθημερινές συγκρούσεις, κοινωνικές και προσωπικές.

ας κάνουμε ευκαιρία αυτή την κρίση..

Τα γεγονότα που ζήσαμε όλοι – ο καθένας με τον δικό βαθμό συμμετοχής – φέτος το χειμώνα στην Ελλάδα στάθηκαν αφορμή για πολλές σκέψεις και προβληματισμούς.

Το αρχικό μούδιασμα της είδησης του θανάτου του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου διαδέχτηκε το δέος μπροστά στις πράξεις καταστροφής.. Κι έπειτα, παρακολουθήσαμε όλοι τα παιδιά μας, έφηβους, μαθητές γυμνασίου και λυκείου, φοιτητές, να ξεσηκώνονται στους δρόμους και να αμφισβητούν..

Ίσως, ο γονιός, ο δάσκαλος, ο καθηγητής να ένιωσε αμήχανα, μην ξέροντας πώς να διαχειριστεί αυτό τον εφηβικό θυμό και την αμφισβήτηση των παιδιών για τον κόσμο στον οποίο καλούνται να ζήσουν.

Αποφεύγοντας κανείς να παγιδευτεί στην τρομο-λαγνεία που ενίοτε εκπέμπουν σε τέτοιου είδους περιστάσεις τα ΜΜΕ, αξίζει να δει λίγο πιο πέρα από το προφανές. Και να ακούσει τι κρύβεται πίσω από την οργή αλλά και τον φόβο των σημερινών νέων.

Τα αίτια των θυμωμένων διαδηλώσεων των νέων θα μπορούσαν να συνοψιστούν στο παρακάτω σύνθημα: «μη ρίχνετε δακρυγόνα, κλαίμε κι από μόνοι μας».

Τα παιδιά μας έχουν ήδη αντιληφθεί την ανακολουθία της γενιάς που τα μεγαλώνει.
Από τη μία απαιτούμε από τους νέους να υπακούν στους θεσμούς και τους διδάσκουμε το σεβασμό στο δίκαιο, ενώ από την άλλη παρακολουθούν ένα δημόσιο βίο που χαρακτηρίζεται από τη διαφθορά κι ακούν από παντού «αν δεν έχεις μέσον, άστο καλύτερα».

Τα βάζουμε σε έναν αγώνα δρόμου από το σχολείο στο φροντιστήριο, με ενδιάμεσο σταθμό τις ξένες γλώσσες και τα καλούμε να «κάνουν υπομονή μέχρι να περάσουν στο πανεπιστήμιο», αλλά συγχρόνως τα καταδικάζουμε να ζουν σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που όλα γυρνάνε γύρω από τις επιδόσεις και τους βαθμούς τους, με την ανεργία στους πτυχιούχους να αυξάνεται διαρκώς και την προοπτική συνταξιοδότησης να φαίνεται άπιαστο όνειρο.

Τα παιδιά μας ακούνε να μιλάμε για την σημασία των διαπροσωπικών σχέσεων και την αξία της οικογένειας, ενώ την ίδια στιγμή βλέπουν τους γονείς τους να μη βρίσκουν χρόνο να ασχοληθούν μαζί τους και κατακλύζονται από πρότυπα που δίνουν σημασία μόνο στο χρήμα και το κέρδος.

Αυτές τις μέρες καταδικάσαμε αμέσως τις όποιες εκδηλώσεις βίας, ωστόσο έχουμε αφήσει τα παιδιά μας να μεγαλώνουν με μια τηλεόραση όπου η βία βρίσκεται σε ημερήσια διάταξη και με παιχνίδια που συχνά απενοχοποιούν την όποια βίαιη πράξη. Τα δε κρούσματα ενδοοικογενειακής βίας, σωματικής ή συναισθηματικής, αυξάνονται..

Οι σημερινοί έφηβοι, οι νέοι γύρω μας, έχουν μάθει να ακούν ότι ζουν σε «χαλεπούς καιρούς», έχουν μάθει ότι θα δουλεύουν για 750 ευρώ, ότι θα ζήσουν σε δικό τους σπίτι μετά τα 30 τους, ότι θα δυσκολευτούν να βρουν δουλειά παρά τα δύο πτυχία τους..

Εκεί εδράζεται τόσο ο θυμός όσο και ο φόβος τους. Αυτό λένε οι διαδηλώσεις τους, διεκδικούν το δικαίωμά τους να έχουν δικαιώματα, το δικαίωμά τους να φαίνονται.. Στρέφονται εναντίον της γενιάς που τα μεγαλώνει και τα διδάσκει, ενώ παράλληλα τα προδίδει και τα παραδίνει στο χάος και την ασάφεια. Και ζητούν από αυτή τη γενιά, από την πολιτεία, τους γονείς τους, τους δασκάλους τους, από όλους μας, να τα ακούσουμε..

Η κρίση πια φαίνεται να απομακρύνεται – ή τουλάχιστον να αμβλύνεται σε πρώτη ανάγνωση. Πριν γυρίσουμε όλοι στην καθημερινότητά μας, προσποιούμενοι ότι δεν συμβαίνει τίποτα, ας αναλογιστούμε πως θα μπορέσουμε να μάθουμε κάτι από τα πρόσφατα γεγονότα, πώς θα μπορέσουμε να κάνουμε ευκαιρία αυτή την κρίση. Κι ας δούμε με αφορμή αυτό, ο καθένας την προσωπική του ευθύνη.

Η ευθύνη για το πώς έχει διαμορφωθεί ο κόσμος μας αφορά όλους. Ας επανεξετάσει ο καθένας μας το δικό του μερίδιο προσωπικής ευθύνης κι ας επιλέξει τη στάση του ώστε να δημιουργήσει ξανά δεσμούς εμπιστοσύνης κι εγγύτητας με αυτή τη γενιά.

Ας ακούσουμε λοιπόν την κραυγή αγωνίας των παιδιών, χωρίς να βρισκόμαστε απέναντί τους, αλλά δίπλα τους.

Ας προσπαθήσουμε να έρθουμε πιο κοντά τους, να τους δώσουμε το χώρο που ζητάνε κι ας επιχειρήσουμε να τα πείσουμε ότι όντως ενδιαφερόμαστε για αυτά.

Ας τα βοηθήσουμε να βιώσουν το πένθος της εν ψυχρώ δολοφονίας ενός συνομηλίκου τους, κι ας μην επιτρέψουμε αυτό το πένθος να γίνει πένθος και για τα ματαιωμένα εφηβικά τους όνειρα.

Ας επικοινωνήσουμε ξανά με τα παιδιά μας, στο σχολείο, το σπίτι, τις γειτονιές, ας προσπαθήσουμε να τα ακούσουμε για να τα καταλάβουμε.. κι ας τα ενθαρρύνουμε να μας αμφισβητήσουν..

Αντισταθείτε σ’ αυτόν που χτίζει ένα μικρό σπιτάκι και λέει: καλά είμαι εδώ..
..............................

..ως και σε μένα, σε μένα ακόμα που σας ιστορώ αντισταθείτε.

Τότε μπορεί βέβαιοι να περάσουμε προς την Ελευθερία.

(Μ. Κατσαρός, Κατά Σαδδουκαίων, 1953)

"χρειάζονται φυτώρια οράματος"

Πηγή: skai.gr

"Χρειάζονται φυτώρια οράματος"

Γράφει ο Κώστας Ράπτης - 21/12/2008

"Κάθε μέρα ακούω και κάτι καινούργιο, είναι συνταρακτική αυτή η περίοδος" ομολογεί η ψυχολόγος και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Συστημικής Θεραπείας Μίνα Τοδούλου-Πολέμη, σπεύδοντας να προκαταλάβει τις επιφυλάξεις μας ως προς την σχέση του επιστημονικού της κλάδου με τα κοινωνικά φαινόμενα.

"Ο κόσμος ακόμα θεωρεί την ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία ως υπόθεση καθαρά ενδοπροσωπική. Ωστόσο, η εμπειρία μας αλλά και η ιδιαίτερη συστημική μας προσέγγιση μας οδηγεί από τα πρώτα εστιακά μας επίπεδα (το ζευγάρι, την οικογένεια, τη σχολική τάξη) σε ευρύτερα συστήματα, όπως το σχολείο ολόκληρο ή η επιχείρηση ολόκληρη και από εκεί σε ευρύτερες διεργασίες. Διεργασίες οι οποίες περιλαμβάνουν πολλαπλές σχέσεις, ρόλους που μας «κατεβαίνουν» από παλιά, ρόλους καινούργιους που γεννιούνται, πολλαπλές σχέσεις ισχύος (π.χ. στην οικογένεια: άντρας-γυναίκα, γονιός-παιδί), οικονομικές σχέσεις, εντέλει τις αξίες, τις νόρμες και τις προσδοκίες του πολιτισμού μας. Όλα αυτά συναλλάσσονται συνεχώς με μία συμπλοκότητα τεράστια και, σα να μη φτάνει αυτό, αλλάζουν και συνεχώς".

"Θα ήταν λοιπόν μεγάλο ψέμα αφενός απέναντι στους εαυτούς μας ως θεραπευτές και εκπαιδευτές και αφετέρου απέναντι στους ανθρώπους που προσπαθούμε να υπηρετήσουμε, εάν αγνοήσουμε όλο αυτό το γίγνεσθαι που μας περιβάλλει και ρέει μέσα στην καθημερινότητα και των μικρών οικείων ομάδων. Οι οικείες σχέσεις είναι κατά κάποιον τρόπο θερμόμετρα, καθρέφτες και των ευρύτερων συστημάτων στα οποία μετέχουν".

Με ποιόν τρόπο "θερμομέτρησαν" τα πρόσφατα γεγονότα τα οικογενειακά σύνολα με τα οποία ασχολείστε; "Είχαμε την ευκαιρία πρόσφατα κατά τη δραματοποίηση μιας οικογένειας στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής ομάδας να ζήσουμε τα διλήμματα των ημερών. Αναρωτιόντουσαν οι γονείς: «θα πάμε μαζί με τα παιδιά στη διαδήλωση ή όχι; Θα τα αφήσουμε να πάνε με φίλους τους που τους ξέρουμε ή όχι;» Όσο προχωρούσε αυτού του είδους η συναλλαγή, με εστίαση στο τι πρέπει να κάνουν τα παιδιά, η υποομάδα που υποδυόταν την 16χρονη κόρη της οικογένειας πήγαινε όλο και περισσότερο στη λογική «να το κάψουμε το δέντρο». Το κλίμα άλλαξε όταν οι γονείς, αφού είδαν και απόειδαν ότι δεν πάνε πουθενά, είπαν ότι έπρεπε πρώτα να ανοίξουν κουβέντα μεταξύ τους και να διαμορφώσουν μιαν άποψη που να εκπροσωπεί και τους δύο, αντί ο ένας να ράβει και ο άλλος να ξηλώνει. Διαπίστωσαν όμως ότι δεν ήταν έτοιμοι ούτε για αυτόν τον μεταξύ τους διάλογο. Οπότε τους «γυρίσαμε στον εαυτό τους», όπως λέμε εμείς οι θεραπευτές, δηλ. σε μια συζήτηση του καθενός «με τους πολλούς Γιάννηδες που υπάρχουν μέσα μας», κατά τον Πιραντέλλο. Με βάση ποιο δικό μου όραμα θα τοποθετηθώ στα γεγονότα; Πώς το μεταφράζω σε μια προσωπική ευθύνη; Το αποτέλεσμα ήταν τελικά να αναδυθούν οι έφηβοι με τελείως άλλο συναίσθημα. Η απόφαση για διαμαρτυρία δεν είχε καταργηθεί – αλλά είχε γίνει διεκδίκηση θέσεων με άποψη για το τι να κτισθεί. Αμέσως, για κάποιον λόγο σχεδόν μαγικό, κάτι τέτοιο καταλαγιάζει τον θυμό και βοηθά στο καταλάγιασμα του θυμού και του απέναντι. Θα έλεγα λοιπόν ότι πέρα από κάθε διαμαρτυρία χρειαζόμαστε φυτώρια καλλιέργειας οράματος".

Η προσέγγισή σας δείχνει να προκρίνει τη συναίνεση έναντι της σύγκρουσης. Δεν υπάρχουν όμως ζητήματα στα οποία η σύγκρουση να είναι αναγκαία, ζητήματα που να επιλύονται μόνο αν υπάρξει νικητής και ηττημένος; "Εν μέρει συμφωνώ και εν μέρει διαφωνώ. Χρειάζεται να συλλάβουμε μιαν άλλου τύπου σύγκρουση, όπου οι νικητές και οι ηττημένοι δεν θα είναι άνθρωποι, αλλά διεργασίες που αναδεικνύουν ή σκοτώνουν τον άνθρωπο και την ανθρωπιά του. Άλλωστε, η πιο μεγάλη σύγκρουση που βιώνει ένας άνθρωπος είναι, εδώ που τα λέμε, οι εσωτερικές συγκρούσεις: π.χ. το κομμάτι του εαυτού μου που θέλει να καθηλωθεί στο χθες, με εμποδίζει να πάω μπροστά ως άνθρωπος και χρειάζεται να συγκρουσθώ μαζί του. Αντίστοιχα στην κοινωνία, καλούμαστε να συγκρουστούμε με όποια υποδιεργασία μας καθηλώνει σε δομές του παρελθόντος, παρεμποδίζοντας την εξέλιξη. Όμως αυτός που θα πρέπει να νικά είναι η ζωή η ίδια".

Διακρίνετε ιδιαιτερότητες στη σημερινή νέα γενιά; "Δεν νομίζω ότι τους έχουμε ακούσει επαρκώς τους νέους. Λένε κάτι πολύ καινούργιο. Λ.χ. κάτι που διαπίστωσα και με σόκαρε είναι ότι αυτή η γενιά έχει αντοχή στην έλλειψη εργασιακής σιγουριάς, κάτι που η δική μας γενιά μας δεν είχε. Έχουν μιαν αντοχή, ελπίζω δημιουργική, στο χάος και την ασάφεια - και οι ψυχολόγοι ξέρουμε ότι η αντοχή στο χάος είναι ένδειξη ωριμότητας. Αν προσπαθήσεις πρόωρα να κλείσεις και να τακτοποιήσεις ένα χάος υπάρχει ο κίνδυνος απλώς να επαναφέρεις προηγούμενες δομές".

Παράγουν οι νέες συνθήκες και νέα ανθρώπινα υποκείμενα; "Τα ανοίγματα της νέας αυτής εποχής μπορούν, αν τα αντέξουμε, να μας δείξουν πολύ ωραιότερους κόσμους. Για παράδειγμα: η γενιά μου ήταν πιο προσανατολισμένη στην ηθική της εργασίας. Τα τωρινά παιδιά (και δεν μιλώ για απρογραμμάτιστα παιδιά) είναι πιο προσανατολισμένα στη φιλία: βλέπεις με πόση λαχτάρα επιδιώκουν να βρεθούν και να μιλήσουν. Εμείς παραμυθιαστήκαμε από τον προσανατολισμό μας προς το «προϊόν» και χάσαμε από διεργασία. Μια καινούργια μάθηση που είχα αυτές τις μέρες ήταν ότι, ενώ εμείς στη γενιά του Πολυτεχνείου αναζητούσαμε τη ρήξη με την προηγούμενη γενιά και έτσι υπηρετούσαμε την αναγκαία αλλαγή (π.χ. στο να φύγουμε από τους καθιερωμένους ρόλους των φύλων), τώρα τα παιδιά περισσότερο αναζητούν βοήθεια και μοίρασμα των ιδεών τους με μας. Υπάρχει ομορφιά σε αυτό και πρόκληση".

Τι σημαίνει "μοίρασμα" εν προκειμένω; "Μη σταθούμε σε αυτό που λέγεται ότι «τα παιδιά ηγούνται της αλλαγής». Πρέπει βέβαια να μην τα αφήσουμε μόνα τους. Αλλά δική τους δουλειά είναι να ηγηθούν της δικής τους αλλαγής, του δικού τους οράματος, να το αρθρώσουν και να το επικοινωνήσουν σε όλους τους άλλους. Δική μας δουλειά είναι να επανεξετάσουμε και να αρθρώσουμε το δικό μας όραμα και επιπλέον να διαβάσουμε τι λέει αυτή η γενιά - που σημειωτέον δεν είναι μία, αλλά πολλές! Ακούς τα ίδια τα παιδιά να σου λένε ότι άλλοι είναι οι δωδεκάρηδες, άλλοι οι δεκαεπτάρηδες και άλλοι οι εικοσιτριάρηδες - όχι με την έννοια της απλής ηλικιακής διαφοράς, αλλά με την αίσθηση της διαφορετικής γενιάς".

Αλλάζει η γενιά ανά τετραετία; "Δεν είναι απίθανο κάτι τέτοιο, μέσα στη γρήγορη αλλαγή των καιρών μας!"

Για την Μίνα Τοδούλου-Πολέμη η (κάθε) νέα γενιά αναζητά ευκαιρίες ευθύνης, που όταν τις στερείται καταρρακώνεται.

"Για να χτιστεί μια λειτουργική συλλογικότητα (γιατί ένα πλήθος μπορεί να είναι και καταπιεστικό ή καταστρεπτικό - και το ζήσαμε αυτό) πρέπει να περάσει από τη στενωπό που λέγεται προσωπική ευθύνη. Ξεφεύγουμε όλοι μας πολύ συχνά από το να «κρατήσουμε τη μπάλα» της προσωπικής μας ευθύνης, «αρπάζοντας τη μπάλα» ενός άλλου ρόλου: δείτε πόσο συχνά γίνεται αυτό στην οικογένεια, όταν π.χ. η μητέρα λέει στο παιδί «έλα να διαβάσουμε, να πάρουμε καλό βαθμό». Το να πάρει ο ένας του άλλου την ευθύνη μας καθιστά όλους παράλυτους. Τελικά ισχύει το απλό αυτό πράγμα που έλεγαν οι παλιοί: «να είσαι χρήσιμος στην κοινωνία». Αν νιώθεις ότι δεν είσαι χρήσιμος, νιώθεις ότι δεν αξίζεις. Τότε θυμώνεις, και αν τη στιγμή εκείνη σε αρχίσουν και στις συμβολές, τότε καταρρακώνεσαι. Η ευθύνη αφυπνίζει την αξιοπρέπεια, ενεργοποιεί το μεγάλωμα και θέτει τις βάσεις για μια δημιουργική συλλογικότητα. Ίσως για αυτό τα παιδιά μας να είναι τόσο οργισμένα, γιατί τους στερήσαμε την δυνατότητα να είναι χρήσιμα. Άθελά μας, ως μια γενιά που θέλει να «παρέχει», τους στερήσαμε ευκαιρίες ευθύνης που ένα παιδί τις αναζητεί από τη στιγμή που γεννιέται.

Τους κλέψαμε τις μπάλες τους".

αναζητώντας την ευθύνη της επιλογής..

Αφορμή για τη σημερινή ανάρτηση στάθηκαν τα δικά σας σχόλια. Άλλωστε, αυτός είναι κι ένας από τους στόχους των ιστολογίων, η αλληλεπίδραση. «Πιάνομαι», λοιπόν, από δικές σας κουβέντες κι αφήνω το διάλογο να μας πάει πιο πέρα.
Οι φωνές, γράφετε, μοιάζουν με δίχτυα στα οποία μπλέκουμε ή σχοινιά που μας τραβάνε.. προτείνετε να ακούμε τη φωνή μας και να επιλέγουμε..
Συμπληρώνετε ότι πρέπει κανείς να χαράζει τη δική του πορεία, να μην αφήνει το κύμα να τον πάει όπου θέλει. Και μου θυμίζετε με αυτό, μια κινέζικη παροιμία που λέει ότι ο μόνος τρόπος για να ξέρεις αν το ταξίδι του πλοίου σου θα έχει ή όχι ούριο άνεμο, είναι να ξέρεις πού θες να το πας..
Μιλάτε για επιλογή, για την απαραίτητη εσωτερική μοναξιά, για ανάληψη ευθύνης.
Ας δούμε, λοιπόν, τι γίνεται όταν ακούμε μόνο τη φωνή του πρέπει μέσα μας. Στην περίπτωση αυτή, φαίνεται να αφήνουμε την επιλογή, την εξουσία στους άλλους –στη φωνή των άλλων που έχουμε εσωτερικεύσει. Ο ένας δρόμος, σε αυτή την περίπτωση, είναι να ενδώσουμε σε αυτό που «πρέπει». Αποδίδουμε την ευθύνη σε εξωτερικούς παράγοντες, μιας δεν ακούμε το θέλω μας, με αποτέλεσμα αργά ή γρήγορα να έρθει η δυσφορία ή η απογοήτευση. Νιώθουμε στάσιμοι, παγιδευμένοι, έχουμε ένα αίσθημα αβοήθητου. Ο άλλος δρόμος, όταν είναι έντονη η φωνή του πρέπει μέσα μας, είναι να επαναστατήσουμε, να την αγνοήσουμε.. Μια αντίδραση, συνήθως, σπασμωδική, με μια διάθεση απόρριψης, όπως λέτε κι εσείς, προσπαθώντας να καταργήσουμε όλα τα πρέπει και να κρατήσουμε όλα τα θέλω. Πράγμα που είναι πολύ πιθανό να μας οδηγήσει στις ενοχές, τον επόμενο «εχθρό», όπως διάβασα σε κάποιο σχόλιο.. Γιατί προκύπτουν οι ενοχές, όμως; Ίσως ακριβώς επειδή αυτή η απόρριψη λειτουργεί ως αντίθεση στη θέση, δεν είναι μια επιλογή που έχει προκύψει από τη σύνθεση..
Κι ερχόμαστε στη σύνθεση. Στην επιλογή, μια διεργασία σίγουρα πιο δύσκολη από την υποταγή στο πρέπει ή από την επανάσταση, μια προσπάθεια όπως λέει κάποιος από εσάς να δημιουργήσουμε ο καθένας τα δικά του δεδομένα, που θέλει κότσια και κόπο... Όταν ακούμε όλες τις φωνές μας κι επιλέγουμε τι θα κάνουμε, αναλαμβάνουμε την ευθύνη οι ίδιοι, ξέρουμε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε τις εξελίξεις, το πλαίσιο στο οποίο ζούμε, τη ζωή μας την ίδια. Αποφασίζει κανείς, ταιριάζοντας (αντιγράφω πάλι από εσάς) τις καινούριες φωνές με τις παλιές, ώστε να δει με ποιούς τρόπους θα συνδέσει τις φωνές του.. Αυτή η διαδικασία προϋποθέτει –αλλά και προσφέρει- μια εσωτερική και προσωπική ελευθερία. Δεν οδηγεί στη δυσφορία ακριβώς για αυτό το λόγο, γιατί αποτελεί συνειδητοποιημένη επιλογή: έχουμε πάρει μια απόφαση γνωρίζοντας το τίμημα, το κόστος. Κι όταν έρθει η ώρα να αναλάβουμε την ευθύνη και τις συνέπειες, είμαστε έτοιμοι.

Καταλήγω, άρα, στα λόγια της Ελευθερίας στην προηγούμενη ανάρτηση, ότι όντως είμαι αυτόνομος σημαίνει είμαι ελεύθερος να επιλέγω, αναλαμβάνοντας την ευθύνη και τις συνέπειες των πράξεών μου.

Αυτονόμηση (αυτονομία), Διαφοροποίηση (διαφορά).

Η πορεία μας στο ξεκαθάρισμα των φωνών, που είναι μια συνεχής πορεία, βάζει σιγά σιγά και τα λιθαράκια της αυτονόμησής μας. Στόχος κάθε ενήλικα είναι το αίσθημα της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας. Φτιάχνοντας τον δικό μας εαυτό, έναν διαφοροποιημένο εαυτό (από τις φωνές των σημαντικών άλλων), προχωράμε στην αυτονόμησή του. Για να γίνει αυτό χρειάζεται να απορρίψουμε, να πετάξουμε, να αναδιαπραγματευτούμε, να ωριμάσουμε ψυχικά. Να χτίσουμε τα δικά μας θέλω, να αμφισβητήσουμε πολλά πρέπει, να φτιάξουμε το δικό μας σύστημα αξιών. Τότε έρχεται η διαφοροποίηση από τις εσωτερικευμένες φωνές και γεννιέται ο διαφοροποιημένος εαυτός. Ο νέος εαυτός δεν είναι μια πάγια κατάσταση, αντίθετα αποτελεί μια συνεχή διαδικασία, αφού στη ζωή μας εναλλάσσονται συνεχώς οι ρόλοι, οι καταστάσεις που βιώνουμε και οι συνθήκες μέσα στις οποίες κινούμαστε. Η διαφοροποίηση φέρνει την αυτονόμηση.
Είμαι αυτόνομος δεν σημαίνει, ζω στο δικό μου σπίτι, δεν σημαίνει συζώ με κάποιον, δεν σημαίνει έχω οικονομική ανεξαρτησία κι άλλα πολλά, που πολλές φορές έχοντας τα κατακτήσει θεωρούμε ότι είμαστε επιτέλους αυτόνομοι.
Σημαίνει την διαφοροποίησή μου από την οικογένεια καταγωγής μου, άρα μπορεί να μένω ακόμα με τους δικούς μου, αλλά να είμαι αυτόνομος. Σημαίνει ότι έχω ένα σχέδιο ζωής, το οποίο το έχω φτιάξει μόνος μου, δεν μου το ‘φόρεσαν’, το οποίο ακολουθώ και στηρίζω γιατί απλά μου δίνει νόημα και ικανοποιεί τις προσωπικές μου ανάγκες. Σημαίνει ότι είμαι συνεχώς σε μια διαδικασία παρατήρησης του εαυτού, με αποτέλεσμα να περιορίζω ό,τι μου είναι δυσλειτουργικό και να επαναδιαπραγματεύομαι στάσεις και συμπεριφορές. Σημαίνει είμαι ελεύθερος να επιλέγω, χρησιμοποιώντας στην θέση του ‘πρέπει’ το ‘θέλω’, αναλαμβάνοντας την ευθύνη και τις συνέπειες των πράξεών μου.

Εσωτερικευμένες φωνές σημαντικών Άλλων.

Μεγαλώνουμε, αναπτυσσόμαστε μέσα σε μια οικογένεια. Mαθαίνουμε εκεί, τρόπους να επικοινωνήσουμε, να εκφραστούμε, να διαχειριστούμε καταστάσεις. Ακούμε… τον μπαμπά, την μαμά, μεγαλύτερα αδέρφια (κλπ), ακούμε τις δικές τους φωνές να επιλέγουν, να συμβουλεύουν, να διεκδικούν, να συγκρούονται, να αγαπιούνται, να διασκεδάζουν, να λυπούνται, γενικά να πορεύονται στη ζωή τους. Ακούμε, διάφορα από τα παρακάτω …
«οι άντρες δεν κλαίνε, πρέπει να έχεις τα πράγματά σου τακτοποιημένα, το κάνει για το καλό σου, δεν μ’ αγαπάει, πρόσεξε τι θα πει ο κόσμος, να μη σε νοιάζει εσένα τι κάνει ο άλλος, τον εαυτό σου να κοιτάς, πρέπει να σπουδάσεις, πρόσεχε μην πέσεις, είσαι τεμπέλης, μια ζωή θυσιάζομαι για σένα, αν δεν κάνεις λεφτά είσαι άχρηστος, τι τα θέλεις τα ταξίδια, να μου τα λες όλα, κανένας άλλος δεν θα σε άντεχε, εγώ έναν άντρα παντρεύτηκα» κι άλλα πολλά και διαφορετικά…
Ενηλικιωνόμαστε και προσπαθούμε να αυτονομηθούμε, να φτιάξουμε την δική μας ξεχωριστή ζωή. Ανοίγουμε νέους δικούς μας δρόμους, κάνουμε επιλογές, προσπαθούμε.
Πολλές φορές όταν θέλουμε να κάνουμε μια επιλογή, μας αναστατώνουν πολλές φωνές, φωνές που τις έχουμε εσωτερικεύσει. Έρχεται η σύγχυση. Μια καλή ερώτηση που μπορούμε να κάνουμε είναι: που το άκουσα αυτό, από ποιον, είναι κάποιου άλλου, ή δικό μου?
Πχ: - τα Χριστούγεννα, όλη η οικογένεια πρέπει να είμαι μαζεμένη (φωνή κάποιου σημαντικού άλλου), - θέλω να πάω φέτος τα Χριστούγεννα στο εξωτερικό (φωνή δικιά μου)…αλλά δεν μπορώ γιατί ….( έρχονται και άλλες φωνές)…
Συγκρούονται οι φωνές και μας αναστατώνουν. Ερώτηση: ποιος το έχει πει αυτό το πρέπει?, είναι λειτουργικό στο τώρα μου?, ποια η δικιά μου επιθυμία?
Άρα, ψάχνω μέχρι να βρω την δική μου φωνή- επιθυμία για να χαράξω την δική μου πορεία ζωής, αυτόνομος και διαφορετικός.

εγώ και οι υπο-εαυτοί μου..

Σε περασμένη ανάρτηση η Ελευθερία αναφέρθηκε στους υπο-εαυτούς.
Ας ανατρέξουμε στο διάλογο που μας μετέφερε κι ας φανταστούμε ότι περιέγραψε μια εικόνα.
Ένας άνθρωπος όρθιος, στη μέση ενός δωματίου, και οι υπο-εαυτοί του γύρω γύρω να του μιλούν όλοι μαζί, να τον τραβάνε από δω κι από κει.
Σίγουρα ένα από τα συναισθήματα αυτού του ανθρώπου εκείνη την ώρα θα μπορούσε να είναι η σύγχυση. Ο άνθρωπος της ιστορίας μας ίσως νιώθει αβοήθητος, ακινητοποιημένος, στην περίπτωση που οι υπο-εαυτοί λειτουργούν ως αντίρροπες δυνάμεις - δεν τον πάνε κάπου.
Έστω τώρα ότι ο άνθρωπός μας αποστασιοποιείται από αυτή τη σύγχυση, βάζει τους υπο-εαυτούς σε μία σειρά, να μιλάνε ένας ένας, τους ρωτάει τι θέλουν και τι δε θέλουν, τους βάζει σε διάλογο, τον οποίο και καταγράφει.
Όταν αυτή η διεργασία είναι επιτυχημένη ή όταν υπάρχει παράλληλα η κατάλληλη εμψύχωση, το τοπίο φαίνεται να ξεκαθαρίζει και κάποια στιγμή γίνεται σαφές ότι μπορούμε να κρατήσουμε κάτι από κάθε υπο-εαυτό.
Είναι πολύ πιθανό, ωστόσο, στη διάρκεια αυτής της διεργασίας και της στροφής στον εαυτό – με την έννοια της ενδοσκόπησης, της εξοικείωσης με τον εαυτό μας – να έρθουμε σε επαφή με κάποιο κομμάτι μας, με κάποιον υπο-εαυτό μας, που μας στεναχωρεί, μας αγχώνει και πιστεύουμε ότι δεν τον θέλουμε, δε μας αρέσει.
Συχνά, άλλωστε, επισκεπτόμαστε τον ειδικό κι έχουμε έτοιμο το αίτημά μας: «θέλω να μην είμαι έτσι, θέλω να αλλάξω αυτό, δε μου αρέσει».
Όταν ανακαλύπτουμε ή ερχόμαστε σε πιο κοντινή επαφή με κάποιον υπο-εαυτό μας που δεν μας αρέσει, είναι σύνηθες να ενεργοποιούνται μηχανισμοί προκειμένου να αμυνθούμε – είτε απωθούμε την πληροφορία είτε μένουμε στις ενοχές μας είτε προβάλλουμε τον εγωισμό μας και υπερασπιζόμαστε στους άλλους αυτό το κομμάτι μας.
Είναι σημαντικό να έρθω σε πλήρη επαφή και με τους υπο-εαυτούς μου που με αγχώνουν, με τρομάζουν. Και να καταλάβω ότι όλοι οι υπο-εαυτοί είναι χρήσιμοι, γιατί είμαι εγώ. Εγώ δεν είμαι μόνο ο κάθε υπο-εαυτός μου που αναδύεται και συνδιαλέγεται τη δεδομένη στιγμή. Δεν είμαι μόνο ο σκληρός υπο-εαυτός, ο συντροφικός, ο αδιάφορος, ο συγκαταβατικός κοκ..
Είμαι η αλληλεπίδραση των υπο-εαυτών μου. Αφού δεχτώ ότι και αυτή η πλευρά μου υπάρχει και είναι δική μου, μπορώ πλέον να σκεφτώ γιατί επιλέγω (ή αφήνω) να αναδυθεί ο κάθε υπο-εαυτός μου τη δεδομένη στιγμή, τι θέλει να μου πει, τι κρατάω από αυτόν και τι μπορώ ή θέλω να αλλάξω.
Και κάπως έτσι, ο μαέστρος συνεχίζει να συντονίζει την ορχήστρα, με σκοπό μια μελωδικότερη – πρώτα πρώτα στα δικά του αυτιά – μουσική.